Tin thư viện
Tài liệu tiếng Việt
Đề tài NCKH
Giáo trình - Bài giảng
Kiến thức chứng khoán
Hỏi đáp
Đề tài “ Cơ chế ký quỹ giao dịch chứng khoán trên thị trường cơ sở- kinh nghiệm quốc tế và gợi ý về giải pháp cho thị trường chứng khoán Việt Nam ”

Chủ nhiệm đè tài: ThS. Trần Hồng Hà

Đơn vị chủ trì: Vụ phát triển thị trường UBCKNN

Mã đề tài: UB.17.03

LỜI MỞ ĐẦU

Trải qua 17 năm hoạt động, thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu vượt bậc, từng bước khẳng định được vai trò quan trọng không chỉ là kênh huy động vốn trung và dài hạn, mà thực hiện phân bố vốn có hiệu quả, dẫn vốn đầu tư nước ngoài, thúc đẩy cổ phần hóa và hỗ trợ tái cơ cấu nền kinh tế. Tính đến ngày 31/9/2017, chỉ số VN-Index đạt hơn 800 điểm, cao nhất kể từ năm 2008. Mức vốn hóa thị trường đạt 2.642 ngàn tỷ đồng, tăng 35,7%so với cuối năm 2016, tương đương 58,7% GDP mức cao nhất từ khi thị trường mở cửa. Những con số này cho thấy, TTCK ngày càng có vai trò quan trọng và góp phần định hình cấu trúc hệ thống tài chính hiện đại theo thông lệ các thị trường phát triển, qua đó đảm bảo sự ổn định và bền vững của hệ thống tài chính.

Trong chiến lược phát triển thị trường chứng khoán năm 2020, mục tiêu được Chính phủ đặt ra là phấn đấu tỷ lệ vốn hóa  trên GDP của Việt Nam đạt 70%. Nhiều người còn cho rằng đây là mục tiêu quá tham vọng, nhưng nếu nhìn sang các nước láng giềng ASEAN cũng đã thấy quy mô của TTCK Việt Nam còn nhỏ, ví dụ vốn hóa trên GDP tại thị trường Thái Lan là 104%, Singapore 227%, Philipines 85%, Malaysia trên 100%... bên cạnh đó, mặc dù thị trường chứng khoán có những chuyển biến nhất định, tăng cường về vốn hóa, số doanh nghiệp niêm yết, nhưng con số 1,8 triệu tài khoản của nhà đầu tư (chỉ tương đương 2% dân số có tài khoản giao dịch chứng khoán) vẫn là một con số rất thấp, chưa khẳng định tính hấp dẫn của TTCK đối với đông đảo cộng đồng. Điều này một phần do kiến thức của dân chúng về TTCK chưa cao, tâm lý “gửi tiết kiệm tránh rủi ro” còn lớn; nhưng cũng có nguyên nhân là do nhiều hàng hóa trên thị trường còn có chất lượng chưa cao, một số doanh nghiệp chưa minh bạch dẫn đến sự e ngại  của nhà đầu tư, nhiều quy định còn mang tính chặt chẽ, chưa theo kịp thông lệ quốc tế, trong đó phải kể đến các quy định liên quan đến vấn đề về ký quỹ giao dịch chứng khoán.

Ký quỹ giao dịch chứng khoán hiểu theo một cách cơ bản nhất là việc yêu cầu nhà đầu tư phải có một lượng tài sản nhất định ( tiền, chứng khoán hoặc bảo lãnh ngân hàng) khi thực hiện giao dịch chứng khoán. Hiện nay có hai loại giao dịch chứng khoán cơ bản là giao dịch thông thường và giao dịch ký quỹ, theo đó yêu cầu về ký quỹ trước hai loại giao dịch này là khác nhau về bản chất và ý nghĩa cụ thể như sau:

- Đối với giao dịch thông thường (giao dịch không vay tiền hoặc chứng khoán từ công ty chứng khoán), ký quỹ được hiểu là nhà đầu tư phải có tiền hoặc chứng khoán trước khi đặt lênh giao dịch mua hoặc bán chứng khoán. Khoản ký quỹ này nhằm đảm bảo nghĩa vụ thanh toán  giữa các bên tham gia giao dịch (nghĩa vụ chuyển giao tiền và chứng khoán).

- Đối với giao dịch ký quỹ (giao dịch vay tiền hoặc vay chứng khoán từ công ty chứng khoán), nhà đầu tư phải đặt lênh trên tài khoản quỹ và thực hiện ký quỹ với công ty chứng khoán trước khi thực hiện giao dịch theo tỷ lệ cụ thể do pháp luật và công ty chứng khoán quy định. Khoản ký quỹ này nhằm mục đích đảm bảo nghĩa vụ trả nợ của khách hàng cho công ty chứng khoán.

Nhìn từ thông lệ quốc tế cho thấy, cơ quan quản lý thị trường chứng khoán các nước đang đi theo hướng quản lý linh hoạt và ngày càng nới lỏng yêu cầu về ký quỹ giao dịch chứng khoán, cụ thể (1) Đa số quốc gia đã bỏ yêu cầu về ký quỹ tiền trước khi giao dịch mua chứng khoán thông thường theo đó nhà đầu tư chỉ cần có tiền vào ngày thanh toán mà không cần có tiền ngay khi đặt lện mua chứng khoán. Công ty chứng khoán căn cứ vào mức độ tín nhiệm của khách hàng được quyết định mức ký quỹ phù hợp với từng nhóm khách hàng cụ thể. Khi khách hàng không thanh toán đúng hạn, công ty chứng khoán sẽ bán ra chứng khoán bắt buộc (selling-out). (2) Nhiều thị trường chứng khoán không chỉ cho phép nhà đầu tư sử dụng hình thức đòn bẩy mua ký quỹ (mua chứng khoán có sử dụng tiền vay  của công ty chứng khoán ) mà còn cho phép họ thực hiện giao dịch bán ký quỹ (bán chứng khoán đã vay từ công ty chứng khoán).

Tuy nhiên, khi cơ quan quản lý nới lỏng chính sách ký quỹ giao dịch chứng, cùng đồng nghĩa với việc tăng cao các rủi ro trên thị trường chứng khoán như rủi ro đối tác, rủi ro thanh toán, từ đó dẫn đến rủi ro hệ thống, vì thế các biện pháp phòng ngừa rủi ro tại thị trường chứng khoán này rất phát triển, trong đó phải kể đến các biện pháp điển hình như áp dụng phương thức bù trừ, thanh toán theo mô hình  CCP cho thị trường cơ sở, kết hợp với quỹ bảo đảm thanh toán với cơ chế mua vào bắt buộc (Buy-in).

Tại Việt Nam, hiện nay chúng ta đang đi theo chính sách quản lý chặt chẽ yêu cầu về ký quỹ trước giao dịch chứng khoán, cụ thể:

- Đối với các giao dịch thông thường: Theo Thông tư số 203/2015/TT-BTC, nhà đầu tư bắt buộc phải ký quỹ đủ 100% tiền và chứng khoán trước khi đặt lệnh(yêu cầu về pre-funding). Tuy nhiên, thông tư số 203/2015/TT-BTC đã có hướng “cởi”cho quy định này bằng cách cho phép nhà đầu tư được đặt lệnh mua chứng khoán  mà không cần có tiền nhưng phải có bảo lãnh thanh toán hoặc xác nhận của ngân hàng lưu ký chấp nhận yêu cầu thanh toán giao dịch chứng khoán của nhà đầu tư. Tuy vậy, quy định này chưa đi vào thực tế do vướng mắc từ phía pháp luật ngân hàng. Mặt khác, Thông tư này cũng cho phép nàh đầu tư thực hiện giao dịch trong ngày và bán chứng khoán chờ về, nghĩa là tại thời điểm bán chứng khoán, nhà đầu tư chưa thực sự sở hữu chứng khoán. Đây là hình thức “bán khống kỹ thuật” được nhà đầu tư kỳ vọng sẽ giúp tăng thanh khoản cho thị trường, nhưng đến nay chúng ta vẫn chưa triển khai được do hệ thỗng chưa sẵn sàng và có những lo ngại về rủi ro , đặc biệt là với giao dịch trong ngày.

- Đối với giao dịch ký quỹ, nhà đầu tư trong nước có thể vay tiền  từ công ty chứng khoán (giao dịch margin) để mua chứng khoán nhưng phải ký quỹ tối thiểu 50% giá trị chứng khoán dự kiến mua. Đối với nhà đầu tư nước ngoài, họ không sử dụng giao dịch Margin. Ngoài ra, tại Việt Nam, nhà đầu tư không được thực hiện giao dịch bán ký quỹ (bán khống có bảo đảm bằng nguồn chứng khoán đi vay từ công ty chứng khoán), ngoại trừ việc cho vay trái phiếu chính phủ để bán đã được triển khai (VSD, HNX đã xây dựng hệ thống vay và cho vay Trái phiếu chính phủ để bán).

- Việc cơ quan quản lý UBCKNN vẫn duy trì yêu cầu về Pre-funding trong giao dịch chứng khoán có ưu điểm là ngăn chặn lỗi thanh toán có thể xẩy ra (không đủ tiền và chứng khoán chuyển giao), giảm nguy cơ phải hủy giao dịch  và từ đó giảm thiểu rủi ro hệ thống. Tuy nhiên, nó cũng có mặt hạn chế là không đáp ứng được yêu cầu của nhà đầu tư khi họ muốn tối ưu hóa lợi nhuận, nộp tiền càng chậm càng tốt và có thể sử dụng tiền của mình để quya vòng  vốn trong ngắn hạn; hoặc mong muốn được bán chứng khoán mà mình không sở hữu khi dự đoán giá chứng khoán giảm. Nó làm cho nhà đầu tư có cảm giác bị mất nhiều cơ hội đầu tư, đặc biệt đối với các nàh đầu tư nước ngoài khi họ không  thể dùng các hình thức bảo lãnh thanh toàn, giao dịch margin và vì thế họ luôn phải chuyển đủ 100% tiền mua chứng khoán trước khi đặt lệnh và chờ 2 ngày làm việc sau đó chứng khoán mới về tài khoản, chưa kể họ phải chịu thêm thời gian chuyển đổi ngaoij tệ và chênh lệch múi giờ. Chính vì thế, nhóm công tác thị trường vốn (VBF) trong những năm gần đây đã nhiều lần kiến nghị Việt Nam cần bỏ quy định về ký quỹ giao dịch chứng khoán (pre -funding), cho phép bán khống chứng khoán, kết hợp với các biện pháp phòng ngừa rủi ro như sử dụng CCP cho thị trường cơ sở kết hợp với quỹ bảo đảm thanh toán và hệ thống cho vay, cho vay chứng khoán theo thông lệ quốc tế. Đây cũng đồng thời là các nội dung mà MSCI đòi hỏi chúng ta phải cải thiện để có thể xem xét nâng hangjTTCK Việt Nam từ mức thị trường cận biên  lên thị trường mới nổi (Theo báo cáo đánh giá của MSCI tháng 6/2017, Việt Nam còn thiếu cơ chế cho phép nhà đầu tư nước ngoài sử dụng overdraft (thấu chi), đòi hỏi về ký quỹ giao dịch chứng khoán (pre - funding), chưa cho phép bán khống chứng khoán).

Mặt khác, tháng 8/2017, chúng ta đã triển khai TTCK phái sinh và dự kiến cuối năm 2017, sản phẩm chứng quyền có bảo đảm (Covered - warrant) cũng chính thức được đưa vào triển khai tại Sở giao dịch chứng khoán Tp. Hồ Chí Minh.Việc sử dụng bán chứng khoán khống kết hợp với vị thế mua chứng khoán hay mua chứng quyền bán sẽ tạo ra  những chiến lược đa dạng để thu lợi nhuận, đồng thời giảm thiểu rủi ro trong quá trình quản lý danh mục, đặc biệt với các quỹ đầu tư lớn. Do vậy có thể nói, nếu trong tương lai chúng ta muốn phát triển TTCK phái sinh, CW cũng như hoạt động của các quỹ đầu tư, rất cấn phải nghiên cứu và cho phép triển khai bán khống, trong đó phổ biến là hình thức bán ký quỹ  (bán chứng khoán được vay từ công ty chứng khoán).

 

Kết cấu của đề tài

 Ngoài phần mở đầu kết luận đề tài gồm 3 chương

Chương 1. Khái quát chung về cơ chế ký quỹ giao dịch chứng khoán trên thị trường cơ sở

Chương 2. Kinh nghiệm quốc tế về ký quỹ giao dịch chứng khoán trên thị trường cơ sở

Chương 3. Thực trạng  về cơ chế ký quỹ giao dịch chứng khoán tại TTCK Việt Nam và một số gợi ý về chính sách

 

 

 

 

 

MỤC LỤC

 

LỜI MỞ ĐẦU

CHƯƠNG I.

KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CƠ CHẾ KÝ QUỸ GIAO DỊCH  CHỨNG KHOÁN TRÊN THỊ TRƯỜNG CƠ SỞ

1.1.

Khái niệm ký quỹ giao dịch chứng khoán

1.2.

Phân loại ký quỹ giao dịch chứng khoán

1.2.1.

Ký quỹ giao dịch chứng khoán thông thường

1.2.2.

Ký quỹ trong giao dịch ký quỹ

1.3.

Mục đính, lợi ích và hạn chế của yêu cầu ký quỹ giao dịch chứng khoán

1.3.1.

Đối với giao dịch chứng khoán thông thường

1.3.2.

Đối với giao dịch ký quỹ

1.4.

Đối tượng ký quỹ giao dịch chứng khoán

1.5.

Vai trò của các đối tượng khác trong ký quỹ giao dịch chứng khoán

1.5.1.

Vai trò của CCP trong ký quỹ giao dịch chứng khoán

1.5.2.

Vai trò của Ngân hàng lưu ký

CHƯƠNG II.

KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ KÝ QUỸ TRÊN THỊ TRƯỜNG CƠ SỞ

2.1.

Các quan điểm về ký quỹ giao dịch chứng khoán trên thị trường cơ sở

2.1.1.

Quan điểm của cơ quan quản lý TTCK đối với vấn đề ký quỹ giao dịch chứng khoán thông thường

2.1.2.

Quan điểm của cơ quan quản lý TTCK đối với vấn đề ký quỹ trong giao dịch ký quỹ chứng khoán

2.2.

Kinh nghiệm về chính sách quản lý rủi ro liên quan đến các biện pháp ký quỹ giao dịch chứng khoán trên thị trường cơ sở

2.2.1.

Kinh nghiệm tại TTCK Malaysia

2.2.2.

Kinh nghiệm tại TTCK Singapore

2.2.3.

Kinh nghiệm tại TTCK Đài Loan

2.2.4.

Kinh nghiệm tại TTCK Ấn Độ

2.3.

Bài học cho TTCK Việt Nam

CHƯƠNG III.

THỰC TRẠNG VỀ CƠ CHẾ KÝ QUỸ GIAO DỊCH CHỨNG KHOÁN TẠI TTCK VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ GỢI Ý VỀ CHÍNH SÁCH

3.2.1.

Thực trạng các quy định của pháp luật về ký quỹ giao dịch chứng khoán tại TTCK Việt Nam

3.2.2.

Thực trạng hoạt động ký quỹ giao dịch chứng khoán trên thị trường cơ sở

3.2.3.

Nhu cầu hoàn thiện cơ chế ký quỹ giao dịch chứng khoán trên thị trường cơ sở

3.3.

Các kiến nghị về chính sách cụ thể liên quan đến cơ chế ký quỹ giao dịch chứng khoán trên thị trường cơ sở

3.3.1.

Rủi ro khi nới lỏng các yêu cầu về ký quỹ giao dịch trên thị trường cơ sở đặt trong thực trạng TTCK Việt Nam

3.3.2.

Điều kiện và khuyến nghị lộ trình thực hiện nới lỏng các yêu cầu về ký quỹ giao dịch trên thị trường cơ sở

 

KẾT LUẬN

(Nguồn: Thư viện SRTC)

 

Mã sách: UB.2017.03
Chủ biên: ThS. Trần Hồng Hà
Năm xuất bản: 2017

      
Tài liệu cùng chủng loại:
Hoạt động Thư viện Trung tâm NCKH&ĐTCK (23/04/2018-14:20)
Thiết kế 3D trong Flash
Những văn bản pháp luật mới nhất về Luật Kinh tế
Đề tài “Vai trò và khả năng tham gia của các định chế ngân hàng- tài chính trên thị trường...
Hoàn thiện và phát triển hệ thống chỉ báo cho thị trường chứng khoán VN
Lập trình mạng trong Microsoft Windows
“Thị trường chứng khoán – Nhà đầu tư cần biết ” (Phần 5-Chủ...  (03/12/2018-08:48)
“Thị trường chứng khoán – Nhà đầu tư cần biết ” (Phần 4-Chủ...  (03/12/2018-08:46)
“Thị trường chứng khoán – Nhà đầu tư cần biết ” (Phần 4-Chủ...  (22/11/2018-09:06)
Hiện nay, tôi đang nghiên cứu về thị trường chứng khoán và đặc biệt là về vấn đề phát hành trái phiếu chính phủ...
Thông báo thi chuyên môn ngày 21/11 đến 23/11/2018 (15/11/2018-10:02)
Các lớp chiêu sinh học tháng 11/2018 (29/10/2018-10:43)
Các lớp chiêu sinh tháng 07/2018 (12/07/2018-08:33)
* Đăng ký học (06/02/2018-10:32)
Chiêu sinh các lớp tháng 07 và 08/2017 (05/09/2017-15:59)
Những điều cần biết khi tham gia các khóa học (26/07/2017-08:30)

Trung tâm Nghiên cứu khoa học và Đào tạo chứng khoán

7635027
Trụ sở chính:
Địa chỉ: 234 Lương Thế Vinh, Phường Trung Văn, Quận Nam Từ Liêm, Hà Nội
Điện thoại: (84-24) 3553 5874 (P. Đào tạo) - 3553 5870 (P. Hành chính)        Fax: (84-24)3553 5869
Chi nhánh tại Tp. Hồ Chí Minh:
Địa chỉ: số 264B Lê Văn Sỹ, Phường 14, Quận 3, Tp.HCM
Điện thoại: (84-28) 3930 9040 - (84-28) 3930 9042


  Trang thông tin điện tử Trung tâm NCKH&ĐTCK: Giấy phép số 347/GP-BC, Bộ Văn hóa - Thông tin cấp ngày 23/11/2006
 Trưởng Ban biên tập: Giám đốc Trung tâm - Ông Hoàng Mạnh Hùng